zembil froş
kürt atasözleri ve deyimleri
A
Agır berda kayê xwe da ber bayê. Samanı ateşe verdi, kendisi kenara çekildi.
Agır xweşe lêari jê çêdıbe. Ateş iyi de külü olmasa.
Aqlê sıvık barê gırane. Hafif akıl , ağır yüktür.
Aşê dêhna bı xwe dıgere. Delinin değirmeni kendi kendine çalışır.
Av bı bêjingê nayê cıvandın. Elekle su toplanmaz.
Ava de seri; çı buhustek çı çar tıli. Başı aşan su; ha bir karış olmuş, ha dört parmak.
B
Ba jı tehtê çı dıbe? Yel kayadan ne götürür.
Ban qul be bınban şıle. Dam delikse damdibi ıslaktır.
Baran dısekıne ga bı cıl dıke. Yağmur durunca öküze çul örtüyor.
Behr bı devê kûçka heram nabe. Deniz itin ağzıyla haram olmaz.
Bela tên serê mêra. Bela yiğidin başına gelir.
Bext nadım bı text. Bahtı tahta değişmem.
Bı desta berda bı lınga bıdû gerya. Elini bıraktı, ayağı ile ardına düştü.
Bı dınyê bışêwır bı aqlê xwe bık. Dünyaya danış, aklına göre yap.
Bıla avıs be kengi dızê bıla bızê. Gebe olsun da ne zaman doğurursa doğursun.
Bıla cwangê rokê bım, ne çêleka sed roji bım. Bir günün boğası olayım, yüz günün ineği olmayayım.
Bıla dılê mı bı dıl be bıla tûrê kırasê mû lı mı be. Gönlüm hoş olsun da varsın giysim kıldan olsun.
Bıla hespê çê be bıla bê nal be. İyi at olsun da varsın nalı olmasın.
Bıla rû bêşe zık ne êşe. Yüz acısın, karın ağrımasın.
Bırindar bı bırina xwe zane. Yaralı yarasını bilir.
Bı xweziya dest nagihê baqê keziya. Keşke ile eller saç örgüsü demetine yetişmez.
C
Carna mırov jı yarê diya xwere dıbê yabo. Gün olur insan anasının dostuna baba der.
Ç
Çavê derigırtiya lı ê derivekıryaye. Kapısı kapalı olanın gözü kapısı açık olandadır.
Çêlikê mara bê jahr nabın. Yılanın yavrusu zehirsiz olmaz.
Çıra jı korare def jı kerare bêfêdeye. Çıranın köre, davulun sağıra yararı yoktur.
Çû dermanê mizê gû lê esıri. Sidik ilacına gitti kabız oldu.
D
Dara xweziya şin nabe. Keşkenin ağacı yeşermez.
Darê jı bıni nebır. Ağacı kökünden kesme.
Deryê xerata bı bena gırêdayiye. Marangozun kapısı iple bağlıdır.
Deryê xwe bıgır ciranê xwe sız dernex. Kapını kapa, komşunu hırsız çıkarma.
Destê xebıti lı ser zıkê têre. Çalışan el tok karnın üstündedir.
Destkê bıvır ne jı darê be dar nakeve. Baltanın sapı ağaçtan olmazsa ağaç devrilmez.
Dev dıxwe rû fedi dıke. Ağız yer yüz utanır.
Dêhn ne dêhnın; ê jı wan bawer dıkın dêhnın. Deliler deli değil onlara inananlar delidir.
Dê û dotê şerkırın, bêaqıla bawer kırın. Ana kız kavga ettiler, akılsızlar inandı.
Dıbêjın tu lı rê qede û bele lı rê. Derler ki sen yola çıkınca kaza bela birlikte yola çıkar.
Dıkana Bekıro; du qalıb sabûn û çar torbe xwê. Bekir’in dükkanı; iki kalıp sabun, dört torba tuz.
Dılê şıvên bıxwaze kare jı nêri şir derxe. Çobanın gönlü isterse tekeden süt çıkarır.
Dılê tırsonek sênga gewr nabine. Korkak yürekli ak göğsü göremez.
Dınya guleke, bêhn bıke û bıde hevalê xwe. Dünya bir güldür, kokla ve arkadaşına ver.
Dınya lı dınyê; çavê gur lı mihê. Dünya durdukça kurdun gözü koyundadır.
Dit ezım nedit dızım. Gördüyse benim, görmediyse hırsızım.
Dûjmınê te gêrıkek be ji disa hesabê xwe bıke. Düşmanın bir karınca bile olsa önlemini al.
Dûr bir nure. Uzak ışıklıdır.
E
Eger xêr bê welatekiwê bıgıhije hemı cihê welât. Eğer bir ülkeye iyilik gelirse ülkenin her yerine ulaşır.
Erd bırınc be, av rûn be, ku xwedi tunebe zû xelas dıbe. Yer pirinç olsa, su da yağ, sahibi yoksa tez biter.
Eyarê bênamûsa fırehe. Namussuzun postu geniştir.
Ez çı dıbêjım bılûra mı çı dıbêje. Ben ne diyorum kavalım ne çalıyor.
Ez ezım tu tuye. Ben benim sen sensin.
Ez hêdi dımeşım bela dıghê mı, ez zû dımeşımez dıghêm bela. Yavaş yürüyorum bela bana yetişiyor, hızlı yürüyorum ben belaya yetişiyorum.
Ê
Ê dızya hıngıv bıke wê mêş pêvedın. Bal hırsızını arı sokar.
Ê jınê berde lı paniyê nanêre. Karıyı boşayan ardından bakmaz.
Ê ne dı şerde be şêre. Kavgada olmayan aslan kesilir.
Ê rabe cihê wi, ê bımre jina wi dımine. Kalkanın yeri, ölenin karısı kalır.
Êş hat Şam’ê, ecelhati mırın. Bulaşıcı hastalık Şam’dan geldi, eceli gelenler öldü.
F
Fala qereçiya lıhev derdıkeve. Çingenenin falı birdir, atar tutturur.
Feqir çûn xwe dalıqinın ditın ku dewlemend lı ba dıbın. Fakir kendini asmaya gitti, zenginlerin ipte sallandıklarını gördü.
G
Galgala ket nav dev û dırana, wê bıgere lı bajar û şarıstana. Ağız ve dişerin arasına düşen söz, kentleri memleketleri dolaşır.
Giha dıbın kevırde namine. Taşın altında ot kalmaz.
Gotna rast bı mırov ne xweş tê. Doğru söz insana hoş gelmez.
Gul ew gul bû baran ji lê hat şıl bû. Gül gül değildi, yağmur yağdı mahvoldu.
Gur dikujin qijak dıxun. Kurt öldürür karga yer.
H
Ha kevır lı cer ket ha cer lı kevır ket. Ha taş testiye değmiş ha testi taşa.
Hechecikê sılava lı hecêk. Ey kırlangıç hacca selam söyle.
Hemı çêlek tên dotın, hemi gotın nayên gotın. Her inek sağılır, her söz söylenmez.
Hem jı dêrê bû hem ji jı mızgeftê. Hem kiliseden oldu hem de camiden.
Hem serê xwe dışkine hem ji xercê xwe dıde. Hem başını kırdırıyor, hem de vergisini ödüyor.
Here mıletan, bıgre adetan. Uluslara git, gelenekler öğren.
Her giha lı ser koka xwe şin tê. Her ot kendi kökü üzerinde yeşerir.
Her kezizerek sımbêlsorek lı hımbere. Her sarı örgülünün yanıbaşında bir kaytan bıyıklı vardır.
Her tışt jı zıravi mırov jı stûri dıqete. Her şey incelikten, insan kabalıktan kopar.
Heta mı xwe naskır mal lı xwe xelas kır. Kendimi tanıyıncaya kadar malımı bitirdim.
Hevalê bêje heval heval mede dû. Arkadaş arkadaş diyen arkadaşın ardından gitme.
Heyfa cıwaniyê piri lı pêye. Yazık gençliğe, yaşlılık ardından geliyor.
Heywana tu bıgerini wê erzan bıbe. Gezdirdiğin hayvan ucuz olur.
Hın dıkın hın dıxwun. Kimi yapar kimi yer.
Hıngıvê debeye dı eyarê kâçıkdaye. Süzme baldır ama it postu içindedir.
Hûrık hûrık dagır tûrık. Ufak ufak doldur dağarcığını.
J
Jı hırçkê du eyar dernayê. Bir ayıdan iki post çıkmaz.
Jın kelehe mêr gırtiye. Kadın kaledir erkek tutsaktır.
Jı pıra pır dıçe jı hındıka hındık. Çoktan çok gider, azdan az.
Jı rovi fenektır tune jı eyarê wi pırtır tune. Tilkiden kurnaz yoktur, derisinden de çok yoktur.
Jı xelkêre masigıro jı xwere kwêsigıro. Elaleme balıkçı kendine kaplumbağacı.
K
Kanya ku tu avê jê vexwi kevra navêjyê. Su içtiğin kaynağa taş atma.
Karê ne jı mıre bayê wê dı ser mıre. Benim olmayan işin yeli üzerimden geçsin.
Keçkê bêbav çiyayê bêav. Babasız kız susuz dağ gibidir.
Keda helal dıbe mû naqete, keda haram bıbe weris ji dıqete. Helal ekmek kıl olsa kopmaz, haram ekmek halat da olsa kopar.
Kes nakeve gora kesi. Kimse kimsenin mezarına girmez.
Ku kela şorbê çû buhayê heskê pere nake. Çorba taşarsa kepçenin değeri para etmez.
Kumê rasta tım qetyayiye. Doğru kişinin külahı hep yırtıktır.
Kurmê şiri heta piri. Ana sütündeki kurt ölüme kadar.
Ku te gırt bermede ku te berda bı dû nekeve. Tuttunsa bırakma, bıraktınsa ardına düşme.
Kûçık jı kê bıtırse bı wi ali dıreye. Köpek korktuğu yana havlar.
L
Lê kaliyê lê koriyê; mırın çêtırejı feqiriyê. Ah yaşlılık ah körlük; ölüm yoksulluktan iyidir.
Lı bejnê neri bı zêra kırî, laçek rakır kertkê guri. Boyuna posuna baktı altınla aldı, örtüsünü kaldırdı kel çıktı.
Lı kerê mırî dıgere ku nala jêke. Ölmüş eşek arıyor ki nalını kopara.
M
Mala me lı çoyê meye; çoyê me lı ser mılê meye. Evimiz sopamızda, sopamız omzumuzun üstündedir.
Malê axê dıçe canê xulêm dêşe. Ağanın malı gider uşağın canı yanar.
Malê çamêrki û xesiski wek hev dıre. Cömerdin malıyla cimrinin malı aynı oranda harcanır.
Mal lı ser malê nabe. Ev üstünde ev olmaz.
Mal mala teye lê bı alyê fıraxa nere. Ev evindir ancak mutfak tarafına gitme.
Meger lı newala nebin xeyala. Vadilerde dolaşma, kabus görme.
Mêja Kurmanca ne ibadete, adete. Kürt’ün namazı ibadet değil adettir.
Mêrê qels du cara şer dıxwaze. Güçsüz adam iki kez kavga ister.
Mırın mırıne xırexır çıye? Ölüm ölümdür, hırıltı nedir?
Mırişka bıgere wê lıngê wê bı zelq be. Gezen tavuğun ayağında pislik olur.
Mırov bı carkê qûnek nabe. Bir seferle —- olunmaz.
Mırov xwe bı destê xwe ne xurine xura mırov naşkê. İnsan kendini kendi eliyle kaşımazsa kaşıntısı geçmez.
N
Nabêjın kê kır; dıbêjın kê got. Kim yaptı demezler kim söyledi derler.
Nan û pivaz hebe nexweşi çavreşiye. Ekmek ve soğan olursa hastalık çekememezliktir.
Navê gur derketiye; rovi dınyaxera kır. Kurdun adı çıkmış; tilki dünyayı yıktı.
Ne dujmınê xeraba bın; dujmınê xerabiyê bın. Kötülerin düşmanı değil kötülüğün düşmanı olun.
Ne fene, ev çı dar û bene? Tuzak değilse, bu ne değnek ve iptir?
Ne xwar ne da hevala, geni kır avêt newala. Ne yedi ne arkadaşlara verdi, kokuttu vadilere attı.
Nıvışta bê tışt, xwedyê xwe kuşt. Ücretsiz muska sahibini öldürdü.
P
Pısik ne lı male mışk Evdırrehman’e. Kedi evde olmayınca fare Abdurrahman kesilir.
Pivaz, çı sor çı sıpi. Soğan, ha kırmızı ha beyaz.
Q
Qantır nazê xwê şin nayê. Katır doğurmaz, tuz yeşermez.
Qedrê gulê çı zane; kelbeş dıvê kerê reş. Gülün değerini ne bilir; devedikeni ister kara eşek.
Qûna wê qûna mırişkêye hêkê qaza dıke. Götü tavuk götüdür kaz yumurtası yumurtluyor.
R
Reng rengın, sor bı dengın. Renk renktir, kırmızı ünlüdür.
Rûyê reş ne hewci teniyêye. Kara yüze is gerekmez.
S
Serê du berana dı beroşkêde nakela. İki koçun başı bir tencerede kaynamaz.
Sê wêne dost hene: Nano, gano, cano. Üç türlü dost vardır: yiyici, ırz düşmanı, candan dost.
Sımbêl bı pısika ji heye. Bıyık kedide de vardır.
Ş
Şahdê rovi terya wiye. Tilkinin tanığı kuyruğudur.
Şeb û şekır çûn Diyarbekır, şekır rûnişt deng nekır, şeb rabû pesnê xwe kır. Şap ile şeker Diyarbakır’a gittiler, şeker sustu oturdu, şap kalktı kendini övdü.
Şerê sıbehê jı xêra êvarê çêtıre. Sabahın kavgası akşamın hayrından iyidir.
Şeva reş keleha mêraye. Kara gece yiğidin kalesidir.
Şeytên gotiye ê lı xwe bı heyıre ez dı winım. Şeytan, Şaşırıp kalanı edeyim. demiş.
Şêr şêre; çı jine çı mêre. Aslan aslandır; ha dişidir ha erkek.
Şıkefta sed pez heryê wê sed û yek pez ji heryê. Yüz koyunun sığdığı yere yüzbir koyun da sığar.
Şûr kalanê xwe nabıre. Kılıç kınını kesmez.
T
Ta bı ta dıbe rih. Kıl be kıl sakal olur.
Taji bı zorê nare nêçırê. Tazı zorla ava gitmez.
Teyrê ku goşt dıxwun nıkılxwarın. Et yiyen kartallar eğri gagalı olur.
Tımayi bırakuje. Tamah kardeş öldürendir.
Tırsa gur jı baranê heba wê jı xwere kulavek çêkra. Kurdun yağmurdan korkusu olsaydı kendine bir aba yapardı.
Tu bı hıriba tê lı nav keri ba. Yapağılı olsaydın sürü arasında olurdun.
Tu cehnemê nebini buhuşt bı te xweş nabe. Cehennemi görmezsen cennet sana tatlı olmaz.
Tu çı têxi kewarê wê ew bê xwarê. Dolaba ne koyarsan onu alırsın.
W
War ew ware lê bıhar ne ew bıhare. Yer aynı yer ama bahar aynı bahar değil.
Wê ev hevira hin gelek avê hıline. Bu hamur daha çok su kaldırır.
X
Xeber çekê jınêye. Küfür kadının silahıdır.
Xeta xwar jı gayê pire. Eğri çizgi yaşlı öküzdendir.
Xwedê jı yekire xera bıke dıranê wi dı pelûlê de dışkê. Allah birisinin işini bozarsa dişi sütlaçta kırılır.
Xwedyê xêra dıbe evdalê ber dêra. İyilik sahibi kilisenin hizmetçisi olur.
Xwestek û kodık bı şûnde? Dilencilik ve utangaçlık olmaz.
Xılt çıqas axê bıkole bı serê xwe dadıke. Köstebek ne kadar toprağı kazarsa başına döker.
Y
Ya nare aş ya ji dıre aşvan dıkuje. Ya değirmene gitmiyor ya da gidip değirmenciyi öldürüyor.
Yarê diya mı yek ba mınê bı dendıkê bıhiva bı xwedi bıkra. Anamın dostu bir tane olsaydı onu bademiçiyle beslerdim.
Yek ta nabe du ta tê ranabe. Bir iplik olmuyor, iki iplik geçmiyor.
Z
Zıkê zaroka tıjeye lê zımanê wan nagere. Çocukların karınları söz doludur ama dilleri dönmez.
Zımanê dırêj darkukê serê xwedyê xwe ye. Uzun dil sahibinin başına ağaçkakandır.
Zor gêzerê radıke. Zor, havucu kökünden çıkarır.
hüseyin deniz ‘in kaynak yayınlarından çıkan gotnê pêşyê kurda / kürt atasözleri adlı kitabından derlenmiştir.
kürtçe deyimler sözlüğü, kürtçe özdeyişler, kürtçe güzel sözler türkçe açıklamalı
Anonim
Abone
Bızna kale ber divare ne te dutın ne te fırotın